Beskid Żywiecki dzieli się na kilka grup górskich o przebiegu równoleżnikowym, rozdzielonych głębokimi dolinami. Najważniejsze pasma górskie to: Pasmo Wielkiej Raczy z kulminacjami Wielkiej Raczy (1 236 m n.p.m.), Jaworzyny (1 173 m n.p.m.), Wielkiej Rycerzowej (1 226 m n.p.m.) i Oszastu (1 152 m n.p.m.) oraz Pasmo Pilska z najwyższymi wzniesieniami Pilska (1 557 m n.p.m.), Romanki (1 366 m n.p.m.) i Lipowskiej (1 324 m n.p.m.). Pasmo Pilska wyróżnia się na tle całego obszaru ze względu na znaczną wysokość. Jego wyniosła kopa z promieniście rozchodzącymi się grzbietami, ma szeroką i spłaszczoną wierzchowinę pozbawioną lasu, która tworzy, jedyny w granicach parku, obszar z subalpejskim piętrem roślinności.

Lasy zajmujące ok. 80% powierzchni parku są silnie przekształcone przez człowieka. Są to głównie sztuczne świerczyny, wprowadzane w reglu dolnym na miejsce wyciętych buczyn. Ze względu na duże zróżnicowanie wysokościowe, wykształciły się tutaj cztery piętra roślinne: pogórza, regla dolnego, regla górnego i kosodrzewiny (subalpejskie). Piętro pogórza (do 550 m n.p.m.) zostało prawie w całości zajęte pod uprawę i zabudowę. Obecnie dominują tu zbiorowiska nieleśne - łąki kośne i pastwiska oraz zarośla wierzbowe. Typowym zbiorowiskiem regla dolnego (550 - 1 150 m n.p.m.) jest buczyna karpacka, która reprezentuje tu tzw. postać śląsko-żywiecką, charakteryzującą się udziałem sudeckiego gatunku - żywca dziewięciolistnego. W warunkach naturalnych, zbiorowisko to miało największy udział wśród lasów dolnoreglowych. Obecnie jednak, na obszarze Beskidu Żywieckiego zostało w znacznym stopniu wyparte przez dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy, którego areał wzrósł w wyniku gospodarki leśnej, preferującej nasadzenia świerkowe. Niewielkie powierzchnie zajmują płaty kwaśnej buczyny górskiej, przeważnie w postaci zubożałej. Rzadkim zbiorowiskiem dolnoreglowym jest także las jodłowy, którego najlepiej wykształcone płaty spotyka się na Małej Rycerzowej. W dolinach potoków zachowały się fragmenty zbiorowisk łęgowych - nadrzecznej olszyny górskiej i bagiennej olszyny górskiej.

W wyższych położeniach, w trudno dostępnych źródliskowych odcinkach potoków, na pograniczu regla dolnego i górnego, występują lasy jaworowe reprezentujące zespoły - jaworzyny ziołoroślowej i jaworzyny karpackiej. W piętrze regla górnego (1 150 - 1 400 m n.p.m.) dominuje zachodniokarpacka świerczyna górnoreglowa.

Duża różnorodność cechuje roślinność nieleśną parku. Wyróżniono tu ponad 20 nieleśnych zbiorowisk roślinnych. W niższych położeniach górskich są to przede wszystkim zbiorowiska łąkowe (łąka rajgrasową, wilgotna łąka ostrożeniowa) i pastwiskowe (pastwisko życicowe). Na polanach reglowych typowym zbiorowiskiem jest łąka mieczykowo-mietlicowa z udziałem wielu gatunków storczyków. Na siedliskach zubożałych rozwijają się ubogie łąki bliźniczkowe, a na siedliskach wilgotnych - zbiorowiska z sitowiem leśnym oraz sitem rozpierzchłym. Nieużytkowane polany porastają borówczyska z panującą borówką czarną. W miejscach wysięków wód wykształcają się zbiorowiska źródliskowe z dominacją mchów oraz młaki: młaka kozłkowo-turzycowa, kwaśna młaka turzycowo-mietlicowa, zbiorowiska turzycy prosowatej oraz turzycy dzióbkowatej. W masywie Pilska, w otoczeniu eutroficznych młak, spotyka się niewielkie płaty torfowisk wysokich.

Niezwykle barwne aspekty tworzą, rozwijające się wzdłuż cieków i w otoczeniu źródlisk, ziołorośla z dominacją jednego lub kilku gatunków bylin. Występują tu m.in.: ziołorośla z tojadem mocnym, ziołorośla lepiężnikowe (z lepiężnikiem białym oraz lepiężnikiem wyłysiałym), wiązówkowo-bodziszkowe, nitrofilne ziołorośla ze szczawiem alpejskim, młaki ziołoroślowe z kniecią górską i świerząbkiem orzęsionym.

W piętrze subalpejskim, w partii szczytowej Pilska rozwinęły się zarośla kosodrzewiny, poprzedzielane płatami traworośli i zbiorowisk krzewinkowych z bażyną obupłciową.

Na obszarze parku stwierdzono ponad 1 000 gatunków roślin naczyniowych. Do największych rzadkości należą rosnące w masywie Pilska: czosnek syberyjski, który ma tu jedyne stanowisko w polskich Karpatach, oraz niebielistka trwała w odmianie alpejskiej (jedyne miejsce występowania w Beskidach).

Faunę reprezentuje około 40 gatunków ssaków, ponad 100 gatunków ptaków lęgowych, 6 gatunków gadów, 15 gatunków płazów, ponad 20 gatunków ryb i 1 gatunek minoga. Beskid Żywiecki stanowi ważną ostoję dla największych krajowych drapieżników - niedźwiedzia, wilka i rysia. Swoje miejsca lęgowe mają tu bardzo rzadkie gatunki ptaków, jak np.: głuszec, puchacz, dzięcioł trójpalczasty, siwerniak, drozd obrożny. Osobliwością fauny Beskidu Żywieckiego jest występowanie dwóch endemitów karpackich - darniówki tatrzańskiej i traszki karpackiej.

Najcenniejsze fragmenty parku objęto ochroną, tworząc tu 10 rezerwatów przyrody: Butorza, Dziobaki, Gawroniec, Muńcoł, Oszast, Pięć Kopców, Pilsko, Pod Rysianką, Romanka w Beskidzie Żywieckim, Śrubita.

Materiał strony opracowano 15 marca 2004 roku. Autor opracowania: R. Bula.