 |
Murawa kserotermiczna
fot. R. Bula |
|
|
 |
Kontynentalny bór
mieszany
fot. R. Bula |
|
|
 |
Kwaśna buczyna górska
fot. J. B. Parusel |
|
|
 |
Jaworzyna ziołoroślowa
fot. J. B. Parusel |
|
|
 |
Grąd subkontynentalny
fot. K. Henel |
|
|
 |
Łęg jesionowo-olszowy
fot. K. Henel |
|
|
 |
Żyzna buczyna karpacka
fot. J. B. Parusel |
|
|
Zgodnie z najnowszym podziałem
geobotanicznym, obszar województwa śląskiego położony jest w
obrębie Prowincji Środkowoeuropejskiej i Karpackiej oraz: 6 krain,
11 okręgów i 56 podokręgów. W granicach województwa
stwierdzono występowanie ponad 480 zespołów i zbiorowisk roślinnych,
w tym 48 zespołów i zbiorowisk leśnych oraz zaroślowych. Położenie
województwa w różnych jednostkach fizycznogeograficznych
determinuje charakter szaty roślinnej. Wyraźnie zaznaczają się różnice
pomiędzy północną częścią - niżową
i południową - górską.
Tabelę przedstawiającą podział województwa śląskiego na
regiony geobotaniczne można pobrać bezpośrednio ze strony w
formacie PDF (17 KB).
Do przeglądania i drukowania dokumentów w
formacie PDF
można użyć m.in. dostępnego bezpłatnie programu Adobe
Acrobat Reader.
Północna
część województwa śląskiego
W części niżowej województwa, w szacie dużych kompleksów leśnych,
dominują wielkopowierzchniowe zbiorowiska suboceanicznych świeżych
borów sosnowych, często o charakterze monokultur, wprowadzanych w
miejsce naturalnych lasów mieszanych. Porastają one siedliska
ubogie, słabo wilgotne, gdzie wytworzyły się kwaśne gleby
bielicowe: w Lasach Lublinieckich, Lasach Rudzkich, na Wyżynie Śląsko-Wieluńskiej.
Duże powierzchnie zajmują również śródlądowe bory wilgotne, z
masowym udziałem w runie trzęślicy modrej, rozwijające się na płaskich
i wilgotnych terenach. Największe ich płaty występują w Lasach
Lublinieckich i Kobiórsko-Pszczyńskich. Szeroko rozpowszechnione
na siedliskach wilgotnych i podmokłych w Lasach Lublinieckich i
Kobiórsko-Pszczyńskich są także bagienne bory trzcinnikowe.
Zbiorowiska te wyróżniają się trawiastym runem, w którym
dominuje trzcinnik owłosiony. Wymienione fitocenozy borowe należą
do uboższych florystycznie. Na glebach średnio żyznych dość często
spotykany jest kontynentalny bór mieszany. Największe jego
fragmenty występują w Lasach Lublinieckich, Kobiórsko-Pszczyńskich
i Rudzkich. Do rzadszych zbiorowisk należy kontynentalny bór
bagienny, wykształcający się na niedużych powierzchniach, w
silnie podmokłych obniżeniach terenu, na glebach torfowych. W
runie obficie rosną: borówka bagienna i chronione bagno zwyczajne.
Jego dobrze zachowane płaty występują w Lasach Lublinieckich i
Murckowskich. Na siedliskach nieco żyźniejszych, niż zajmowane
przez kontynentalny bór mieszany - na glebach płowych i brunatnych
zbielicowanych - rozwija się kwaśna dąbrowa. Jest to las mieszany
z panującym dębem bezszypułkowym w drzewostanie, w którego runie
przeważają ogólnoleśne acidofilne gatunki (np.: trzcinnik leśny,
śmiałek pogięty, pszeniec zwyczajny). Największe powierzchnie
tego zbiorowiska znajdują się w okolicach: Gliwic, Świerklańca,
Łazisk i Murcek. Kwaśna dąbrowa w przeszłości była szerzej
rozpowszechniona, ale na skutek przemian antropogenicznych i
gospodarki leśnej preferującej sosnę, w wielu miejscach upodobniła
się do kontynentalnego boru mieszanego.
Spośród zbiorowisk lasów liściastych, największe straty
powierzchniowe poniósł grąd subkontynentalny. Wielogatunkowe lasy
grądowe porastały siedliska żyzne, dlatego zostały stosunkowo
wcześnie wytrzebione i zmienione na pola uprawne. Nieduże ich
fragmenty ostały się w postaci remiz, rozsianych w krajobrazie
rolniczym lub na obszarach trudno dostępnych, z bogatą rzeźbą
terenu. Grądy są typowymi zbiorowiskami niżowymi, w górach występują
jedynie w piętrze pogórza (do 600 m n.p.m.). Najlepiej
zachowane fitocenozy grądowe występują na Pogórzu Cieszyńskim,
Garbie Tarnogórskim (w okolicach Poręby i Łaz), w Lesie
Tworkowskim (Kotlina Raciborska) oraz m.in. w rezerwatach: Parkowe,
Łężczok i Hubert.
Zdecydowanie częstsze od lasów dębowo-grabowych są buczyny,
które zróżnicowane są na pięć zespołów: żyzną buczynę
sudecką, żyzną buczynę karpacką i żyzną buczynę niżową -
wykształcających się na żyznych glebach świeżych lub
wilgotnych, ciepłolubną buczynę storczykową - na suchych i płytkich
glebach wapniowcowych oraz kwaśną buczynę niżową - na ubogim i
zakwaszonym podłożu. Spośród wymienionych zespołów, najczęściej
spotyka się kwaśną buczynę niżową. Zbiorowisko to przywiązane
jest do terenów płaskich i niewysokich wzniesień. Dobrze wykształcone
płaty występują: w obrębie Garbu Tarnogórskiego (okolice Rept),
na Płaskowyżu Rybnickim (okolice Książenic), w Lasach
Murckowskich (rezerwat Las Murckowski), na Wyżynie Częstochowskiej
(np. w rezerwacie Parkowe), Wyżynie Wieluńskiej i Progu Woźnickim.
Żyzna buczyna sudecka występuje nielicznie na Wyżynie Częstochowskiej,
na zacienionych, północnych zboczach dolin jurajskich (np. w
rezerwatach: Parkowe, Ostrężnik, Sokole Góry,
Zielona Góra) oraz na Płaskowyżu Rybnickim (okolice Książenic).
Kresowe i nieliczne małe płaty żyznej buczyny karpackiej
spotykane są na Wyżynie Śląskiej w dolinie Jamny (okolice Mikołowa),
w Lesie Segieckim (okolice Bytomia) i w okolicy Dąbrowy Górniczej.
Żyzna buczyna niżowa osiąga w województwie kraniec południowego
zasięgu. Rozwija się na glebach brunatnych kwaśnych, w miejscach
lekko pofałdowanych. Jej płaty, charakteryzujące się udziałem w
runie perłówki jednokwiatowej, są zubożałe i często silnie
przekształcone. Zbiorowisko to zostało stwierdzone na Wyżynie Częstochowskiej
(Nadl. Złoty Potok), w Reptach k. Tarnowskich Gór i Bełsznicy
(Płaskowyż Rybnicki). Fitocenozy ciepłolubnej buczyny
storczykowej spotykane są rzadko i na niedużych powierzchniach -
na Wyżynie Częstochowskiej (m.in. w rezerwatach: Parkowe, Sokole
Góry, Zielona Góra, Góra Chełm) oraz na Garbie
Tarnogórskim (okolice Rept, Dąbrowy Górniczej, Blachówki koło
Bytomia). Są to lasy bukowe, porastające eksponowane, strome
zbocza wzgórz wapiennych o ekspozycji południowej i południowo-zachodniej.
Charakteryzują się niskim, rozluźnionym drzewostanem złożonym z
buka, ze znaczną domieszką dębu szypułkowego, grabu i niekiedy
klonu polnego. Warstwa krzewów jest lepiej rozwinięta, niż w
innych typach buczyn. W runie charakterystyczna jest obecność światłolubnych
i wapieniolubnych gatunków roślin, w tym m.in. storczyków: buławników,
kruszczyka szerkolistnego i gnieźnika leśnego.
W dolinach rzek i mniejszych cieków wodnych rozwijają się lasy
łęgowe. Najpowszechniej na obszarze województwa występuje łęg
jesionowo-olszowy. Jest to eutroficzny i wybitnie higrofilny las, z
panującą olszą czarną i domieszką jesionu, wykształcający się
na siedliskach lekko zabagnionych, w dolinach wolno płynących cieków
wodnych. Ginącym zbiorowiskiem jest łęg topolowo-wierzbowy. Jego
fragmenty - często o zubożałym składzie - spotykane są jedynie
w dolinach dużych rzek, takich jak: Wisła, Odra, Mała Panew, Olza
i Soła. Rozwija się on wąskim pasem wzdłuż brzegów rzek, pomiędzy
korytem a obwałowaniami, na podłożu typu mady. W strefie przykrawędziowej
Wyżyny Częstochowskiej, w Obniżeniu Liswarty-Prosny, na terenie
Niecki Włoszczowskiej, na Płaskowyżu Rybnickim, Wyżynie
Katowickiej, Garbie Tarnogórskim i Pogórzu Śląskim, w dolinach
szybko płynących potoków i na obszarach źródliskowych rozwija
się podgórski łęg jesionowy. Z wyjątkiem Pogórza Śląskiego,
jego płaty występują nielicznie; wyróżniają się udziałem
gatunków górskich, m.in.: ciemiężycy zielonej, liczydła górskiego
i świerząbka orzęsionego. Na żyznych i wilgotnych siedliskach, w
zagłębieniach terenu o ruchomym przepływie wód, wykształca się
łęg wiązowo-jesionowy. Zbiorowisko to należy do rzadziej
spotykanych, występuje w rozproszeniu i zajmuje małe powierzchnie.
Dobrze zachowane płaty tego łęgu występują: w rezerwacie Łężczok
koło Raciborza (Kotlina Raciborska), w okolicach Toszka i Rept
(Garb Tarnogórski) oraz na Pogórzu Cieszyńskim. Bardzo rzadkim
zbiorowiskiem jest łęg jesionowy z jarzmianką większą.
Stwierdzono go w okolicy Kalet i Poręby koło Zawiercia. Drzewostan
tworzy tu głównie jesion wyniosły, z domieszką: jaworu, olszy
szarej i czarnej oraz wiązu górskiego. W runie wysoką stałość
osiąga jarzmianka większa.
Bagienne lasy olsowe zróżnicowane na dwa zespoły: olsu
porzeczkowego (częściej spotykany) i olsu torfowcowego (rzadziej
spotykany) rozwijają się na obrzeżach dolin rzecznych, zbiorników
wodnych, starorzeczy i w bezodpływowych obniżeniach terenu na
siedliskach mezotroficznych. Drzewostan buduje tu olsza czarna, a
runo ma charakterystyczną strukturę kępkowo-dolinkową. W wyniku
melioracji podmokłych terenów oraz regulacji rzek, olsy występują
w niewielu miejscach i na niewielkich powierzchniach.
Największą osobliwością wśród zbiorowisk leśnych województwa
śląskiego jest, spotykany rzadko w Polsce, zespół jaworzyny górskiej
z języcznikiem zwyczajnym. Płaty tego zespołu zostały
stwierdzone na Wyżynie Częstochowskiej, w okolicy Smolenia
(rezerwat Ruskie Góry, Dolina Wodącej). Występują w pobliżu
głębokich i wilgotnych dolin, w miejscach silnie ocienionych przez
załomy skalne. Związane są z glebami zasadowymi, na których
zalega gruz wapienny. Ich drzewostan tworzą: jawor, lipa
szerokolistna i wiąz górski. W runie zaznacza się duży udział
mchów i wątrobowców, występuje też chroniona paproć - języcznik
zwyczajny.
Spośród zbiorowisk nieleśnych, największe znaczenie mają
zbiorowiska endemiczne oraz ginące w skali kraju i województwa.
Zbiorowiska te wymieniono poniżej.
- Endemiczny źródliskowy zespół warzuchy polskiej - województwo
śląskie jest jedynym na świecie miejscem występowania tej
fitocenozy. Warzucha polska
wyginęła na stanowiskach naturalnych, zlokalizowanych na obrzeżach
Pustyni Błędowskiej, w wywierzyskach potoku Biała. Obecnie
utrzymuje się na stanowiskach zastępczych, w obszarach źródliskowych
na Wyżynie Częstochowskiej (okolice Zawiercia i Złotego
Potoku) i na Niecce Włoszczowskiej.
- Endemiczny zespół ciepłolubnej murawy naskalnej oleśnika górskiego
i pięciornika wiosennego - został stwierdzony jedynie na
obszarze Wyżyny Częstochowskiej, na Górze Janowskiego i Birów
w Podzamczu oraz na skałach w Ryczowie, Żelazku i Śrubarni.
- Wilgotne łąki trzęślicowe - półnaturalne, bogate
florystycznie zbiorowiska jednokośnych i nienawożonych łąk
na zmiennowilgotnych, żyznych siedliskach, zawierających węglan
wapnia. Obfitują w rzadkie i chronione, okazałe byliny dwuliścienne,
takie jak: pełnik europejski, kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowaty,
goryczka wąskolistna, zimowit jesienny i inne. W chwili
obecnej, uznane są w skali kraju za zbiorowiska ginące, w związku
ze zmianami zachodzącymi w środowisku (osuszanie terenów
podmokłych) i zmianami sposobu użytkowania gruntów rolnych
(intensyfikacja rolnictwa, zalesianie, porzucanie użytkowania).
Najlepiej zachowane fragmenty łąk znajdują się w okolicach:
Tucznawy, Trzebyczki, Poręby koło Zawiercia, Dąbrowy Górniczej,
Kalet, Woźnik, Poczesnej i Mstowa.
- Zbiorowiska torfowisk przejściowych i wysokich - stanowią
ostoję dla wielu gatunków roślin chronionych oraz reliktowych
z zimnych okresów późnoglacjalnych, m.in.: rosiczek, tłustoszy,
modrzewnicy zwyczajnej, wełnianki pochwowatej, przygiełki białej,
turzycy bagiennej i innych. Najcenniejsze fragmenty występują
w okolicy Dąbrowy Górniczej (Antoniów, Pogoria, Błędów), w
rezerwatach Rotuz i Dolina Żabnika, w okolicy
Sosnowca, Blachowni i w Lasach Lublinieckich.
- Murawy kserotermiczne z klasy Festuco-Brometea - ciepłolubne
i bogate florystycznie, półnaturalne zbiorowiska trawiaste, z
licznym udziałem bylin dwuliściennych. Porastają suche i słoneczne
stoki wzgórz wapiennych. Zanikają w wyniku porzucenia dawnego
sposobu użytkowania (wypas), zalesiania lub zabudowy. Najlepiej
zachowane płaty muraw znajdują się na obszarze Wyżyny Częstochowskiej
oraz na Garbie Tarnogórskim.
- Zespół kotewki orzecha wodnego - związany jest z
eutroficznymi zbiornikami wodnymi. Na obszarze województwa
spotykany jest na stawach w Kotlinie Raciborskiej (rezerwat Łężczok)
i na Płaskowyżu Rybnickim (okolice Lysek, Pawłowic i Kuźni
Nieborowskiej).
Południowa
część województwa śląskiego
Szata roślinna tej części województwa - ze względu na duże
zróżnicowanie wysokościowe - ma odmienny charakter. W górach
wykształciły się cztery piętra roślinne: pogórza, regla
dolnego, regla górnego i kosodrzewiny (subalpejskie).
W piętrze pogórza (do 550 m n.p.m.) dominowały
niegdyś lasy grądowe, obecnie zostało ono prawie w całości
zabudowane i zajęte pod uprawę.
W piętrze regla dolnego (od 550 do 1 150 m n.p.m.)
panującym zespołem jest dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy.
Pierwotnie obszar jego występowania był znacznie mniejszy, jednak
wprowadzanie nasadzeń świerków w miejscach wyciętych buczyn
karpackich, przyczyniło się do znacznego rozprzestrzenienia tego
zbiorowiska. Zdecydowana większość płatów ma wtórne
pochodzenie i ubogi skład florystyczny. Warstwę drzew tworzy świerk
i buk z domieszką jodły. Najlepiej wykształcone i największe
powierzchniowo fitocenozy występują na Pilsku (Beskid Żywiecki) i
Baraniej Górze (Beskid Śląski).
Powszechnie spotykanym zespołem w Beskidach jest żyzna buczyna
karpacka. Zajmuje przede wszystkim stoki o ekspozycji północnej i
północno-wschodniej. Część górskich lasów bukowych została
także w ostatnich dziesięcioleciach mocno zniekształcona w wyniku
preferowania świerka. Typowo wykształcone fragmenty buczyn
karpackich zachowały się w miejscach trudno dostępnych - na przykład
na stromych stokach wzgórz. Największe i najlepiej zachowane
powierzchnie tej fitocenozy występują: na Buczniku, Czantorii,
Szyndzielni i Błatnej w Beskidzie Śląskim oraz na Muńcule,
Wielkiej Raczy i Wielkiej Rycerzowej w Beskidzie Żywieckim.
Do częściej spotykanych zespołów należy również kwaśna
buczyna górska. Zajmuje przede wszystkim przygrzbietowe partie stoków.
W drzewostanie dominuje buk z domieszką: jawora, świerka, czasem
jodły. Trawiasto-mszyste runo jest ubogie florystycznie i wyróżnia
się obfitym udziałem kosmatki gajowej. Jej stanowiska w większości
usytuowane są w Beskidzie Śląskim (występuje tu na rozległych
powierzchniach). Dobrze zachowane płaty tego zbiorowiska
stwierdzono na Czantorii i w rezerwacie Stok Szyndzielni
(Beskid Śląski) oraz w rezerwacie Pod Rysianką (Beskid Żywiecki).
Wzdłuż prawie wszystkich większych potoków, na niewielkich
powierzchniach występuje nadrzeczna olszyna górska. Jej optimum
wysokościowe znajduje się na pograniczu piętra pogórza i regla
dolnego. Rozwija się na żyznych madach rzecznych. W drzewostanie
przeważa olsza szara, z nieznaczną domieszką: jesionu, jaworu, świerka,
jodły, wierzby kruchej i białej. W bujnie rozwiniętym runie
dominują różne gatunki lepiężników. Największe i najlepiej
zachowane powierzchnie znajdują się w Kamesznicy nad potokiem
Janoszka (Beskid Śląski) oraz w Jeleśni (Beskid Żywiecki) nad
potokami: Sopotnia Wielka i Mała.
W północnej części Beskidu Śląskiego i w północno-wschodniej
części Beskidu Małego, na stromych stokach o ekspozycji północnej,
północno-wschodniej i wschodniej, pokrytych rumoszem skalnym oraz
w kamienistych dolinach potoków często spotykanym zespołem jest
jaworzyna górska z miesięcznicą trwałą. Wzdłuż potoków
schodzi ten zespół w piętro pogórza. Drzewostan tworzy tu jawor,
a w niższych położeniach jesion z małym udziałem: buka, świerka,
jodły, wiązu górskiego i dębu szypułkowego. W ziołoroślowym
runie dominuje gatunek charakterystyczny dla zespołu - miesiącznica
trwała. Dobrze wykształcone płaty tego zespołu występują w
dolinie Wapienicy, na stokach Szyndzielni i Wysokiego.
Poniżej opisano najrzadsze zbiorowiska Beskidów, związane z piętrem
regla dolnego, a także strefami przejściowymi między reglem
dolnym i pogórzem oraz reglem dolnym i górnym.
- Dolnoreglowy las jodłowy - bardzo rzadkie zbiorowisko związane
z reglem dolnym. Stwierdzone jedynie w zachodniej części
Beskidu Żywieckiego na Lipowskiej, Małej Rycerzowej, Bukowinie
i Beskidzie Bednarowym w Sobolówce. Porasta stoki o niewielkim
nachyleniu, głównie o ekspozycji południowo-wschodniej i południowej.
Drzewostan buduje świerk z domieszką jodły i buka.
- Dolnoreglowy świerkowy bór na torfie - bardzo rzadki zespół
leśny, którego najliczniejsze stanowiska w Polsce znane są
obecnie z masywu Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim. Zajmuje
wilgotne siedliska den dolinnych i lokalnych spłaszczeń
stokowych. Drzewostan tworzy świerk, a w runie dominują Bazzania
trilobata i liczne gatunki torfowców.
- Podgórski łęg jesionowy - najrzadszy zespół występujący
na terenie Beskidu Śląskiego i w zachodniej części Beskidu
Żywieckiego. Zajmuje siedliska w dolinach lub na stokach, w
pobliżu szybko płynących potoków. Optimum wysokościowe to
pogranicze pogórza i regla dolnego.
- Olszyna bagienna - została stwierdzona zarówno w Beskidzie
Śląskim, jaki i w Beskidzie Żywieckim, gdzie zajmuje źródliskowe
partie stoków o niewielkim nachyleniu i lokalne spłaszczenia
zboczy w reglu dolnym. Są to siedliska zabagnione i podtopione.
Drzewostan buduje olsza szara z domieszką olszy czarnej i
jesionu. Jest to zespół bogaty florystycznie. W runie dominuje
knieć błotna górska lub knieć błotna typowa. Najlepiej
wykształcone płaty odnaleziono w dolinie potoku Bystra w Złatnej
oraz w gminie Istebna.
- Jaworzyna ziołoroślowa - występuje na niedużych
powierzchniach w zachodniej części Beskidu Żywieckiego, głównie
w grupie Wielkiej Raczy i Pilska. Optimum wysokościowe to
pogranicze regla dolnego i górnego. Porasta niezbyt strome
stoki i tereny źródliskowe. Drzewostan budują buk i jawor z
domieszką świerka i jodły. W runie dominują gatunki ziołoroślowe,
takie jak: miłosna górska, lepiężnik biały, modrzyk górski
i wietlica alpejska.
- Jaworzyna karpacka - występuje nielicznie i na niedużych
powierzchniach. Zajmuje szczytowe, stromo nachylone partie stoków
i strome skarpy nad potokami, na pograniczu regla dolnego i górnego
w Beskidzie Śląskim (Skrzyczne, potok Janoszka w Kamesznicy),
Beskidzie Żywieckim (Pilsko, Złatna, Oszast, Wielka Rycerzowa
i Wielka Racza) oraz w okolicy Porąbki w Beskidzie Małym.
Drzewostan jest niski i tworzą go głównie: jarząb pospolity,
jawor i buk. Bujne i zwarte runo złożone jest z gatunków ziołoroślowych,
m.in.: parzydła leśnego, miłosny górskiej, wietlicy
alpejskiej i in.
Piętro regla górnego rozwija się w postaci wąskiego pasa,
zajmującego najwyższe szczyty Beskidów (od 1 150 do 1 400 m n.p.m.).
Występuje tu zachodniokarpacka świerczyna górnoreglowa. Nie jest
ona częstym zespołem w Beskidach, co wynika z nieznacznego
wyniesienia tutejszych pasm górskich nad poziom morza. W Beskidzie
Śląskim porasta strome stoki: Baraniej Góry, Magurki Wiślańskiej,
Skrzycznego, Trzech Kopców, a w Beskidzie Żywieckim: Pilska,
Romanki i Lipowskiej. Drzewostan buduje świerk pospolity z domieszką
jarzębu pospolitego. W runie dominują borówka czarna i wietlica
alpejska.
Piętro subalpejskie wykształciło się jedynie w szczytowych
partiach Pilska. Dominują tutaj karpackie zarośla kosodrzewiny,
tworzone przez kosodrzewinę z domieszką jarzębiny w odmianie
nagiej. Płaty kosówki poprzeplatane są traworoślami i borówczyskami
bażynowymi.
W tej części województwa, u podnóża wzgórza Grapa (Kotlina Żywiecka),
jedyne stanowisko ma łęg jesionowy z jarzmianką większą.
Spośród zbiorowisk nieleśnych, na uwagę zasługują poniższe
zbiorowiska, ginące w skali kraju i województwa.
- Łąka górska z mieczykiem dachówkowatym - zbiorowisko
eutroficznej łąki kośnej, występujące w piętrze reglowym
Beskidu Śląskiego i Żywieckiego. Rozwija się dzięki stałemu
użytkowaniu, które jest połączone z intensywnym nawożeniem
organicznym. Wyróżnia się licznym udziałem w runie: mietlicy
pospolitej oraz mieczyka dachówkowatego.
- Eutroficzna młaka górska - naturalne zbiorowisko rozwijające
się na polanach w miejscach podmokłych, w sąsiedztwie sączących
się wód źródliskowych. Największe i najcenniejsze
przyrodniczo kompleksy młak z udziałem rzadkich gatunków -
niebielistki trwałej i czosnku syberyjskiego - występują na
Pilsku w Beskidzie Żywieckim. Młaka odróżnia się od otaczających
łąk wyraźnie zaznaczoną warstwą mszystą i zielną, występowaniem
wełnianek: szerokolistnej i wąskolistnej oraz gatunków
niskich turzyc, takich jak: turzyca żółta, turzyca pospolita,
turzyca prosowata i turzyca gwiazdkowata.
- Uboga łąka bliźniczkowa (psiara) - półnaturalne
zbiorowisko związane z tradycyjną gospodarką pasterską,
wykształcające się na zubożałych siedliskach. Gatunkiem
panującym jest tutaj bliźniczka psa - trawka, która tworzy gęstą
i zwartą murawę o jednowarstwowej strukturze. Trawa ta ma małe
wymagania siedliskowe i eliminuje ze środowiska mniej
konkurencyjne gatunki. Obecnie ten typ łąki górskiej zanika w
wyniku zaprzestania tradycyjnego użytkowania.
- Borówczyska bażynowe - zespół charakterystyczny dla piętra
subalpejskiego, spotykany w województwie śląskim jedynie na
Pilsku. Płaty tego zbiorowiska występują wśród zarośli
kosodrzewiny. Warstwę zielną tworzą niskie krzewinki: bażyna
obupłciowa, borówka czarna, borówka brusznica oraz borówka
bagienna.
Płaty wielu zespołów w województwie śląskim znajdują się
na granicy ich zasięgów geograficznych. Granice północne osiągają
m.in. zespoły: buczyny karpackiej, buczyny sudeckiej, kwaśnej
buczyny górskiej, dolnoreglowego lasu jodłowego, jaworzyny górskiej
z języcznikiem zwyczajnym, jaworzyny górskiej z miesięcznicą
trwałą, jaworzyny karpackiej, bagiennego boru trzcinnikowego,
nadrzecznej olszyny górskiej, bagiennej olszyny górskiej,
karpackich zarośli kosodrzewiny, zachodniokarpackiej świerczyny górnoreglowej,
dolnoreglowego boru jodłowo-świerkowego, dolnoreglowego świerkowego
boru na torfie oraz szereg górskich zespołów nieleśnych. Południowe
granice osiągają m.in.: kwaśna buczyna niżowa, żyzna buczyna niżowa,
grąd subkontynentalny, łęg wiązowo-jesionowy, łęg
jesionowo-olszowy, świetlista dąbrowa, kontynentalny bór
mieszany, śródlądowy bór wilgotny, suboceaniczny bór świeży,
śródlądowy bór suchy, wyżynny jodłowy bór mieszany, łozowisko
z wierzbą szarą i wierzbą pięciopręcikową, ols porzeczkowy,
ols torfowcowy, łęg topolowo-wierzbowy, wikliny nadrzeczne oraz
wiele nieleśnych zespołów niżowych. Najdalej na wschód położone
są płaty zarośli odmiany nagiej jarzębiny z porzeczką skalną i
czeremchą skalną (jedyne w województwie i w Karpatach stanowisko
na Pilsku).
Ponadto, na terenie województwa ma swoje stanowiska wiele zespołów
rzadkich w Polsce, m.in.: salwinii pływającej i spirodeli
wielokorzeniowej, rzęsy garbatej i wolffii bezkorzeniowej,
paprotnicy kruchej i zanokcicy zielonej, rdestnicy ostrolistnej,
rdestnicy ściśnionej, rdestnicy szczeciolistnej, rdestnicy stępnionej,
grążela drobnego, grzybieńczyka wodnego, kotewki orzecha wodnego,
włosiennicznika rzecznego i potocznika wąskolistnego, osoki
aloesowatej, pływacza drobnego, przęstki pospolitej, turzycy
prosowej, turzycy dwustronnej, turzycy Buxbauma, turzycy bagiennej,
turzycy obłej, turzycy Davalla, ostrożenia łąkowego, situ
ostrokwiatowego, kostrzewy bladej, miłka wiosennego i kłosownicy
pierzastej, lebiodki pospolitej i kłosownicy pierzastej, przygiełki
białej, łęgu jesionowego z jarzmianką większą i dolnoreglowego
boru świerkowego na torfie.
Materiał strony opracowano 15 marca 2004 roku.
Autor opracowania: A. Henel. |