 |
Źródło Spod Skałki
fot. A. Tyc |
|
|
 |
Źródło
Spod Skałki
fot. A. Tyc |
|
|
 |
Źródło Spod Skałki
fot. A. Tyc |
|
|
Pomnik
przyrody nieożywionej o nazwie źródło Spod Skałki jest położony
w miejscowości Zdów (gmina Włodowice, powiat zawierciański), w północno-wschodniej
części województwa śląskiego. Obiekt usytuowany jest na Wyżynie
Częstochowskiej, w mezoregionie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej,
na terenie Parku Orlich Gniazd.
Został powołany mocą rozporządzenia wojewody śląskiego z dnia
2 lipca 2004 roku (t.j. Dz. Urz. Woj. Śl. nr 58 z 2004 r.,
poz. 1857) w celu ochrony cennego przyrodniczo źródła wraz z
niszą źródliskową oraz skałą wapienną, spod której następuje
wypływ wody.
Źródło Spod Skały należy do całego systemu wypływów położonych
pod zboczami doliny Białki Zdowskiej (po połączeniu z Krztynią
uchodzi ona do Pilicy w dorzeczu Wisły). Jest to jeden z
najciekawszych przykładów linii wydajnych źródeł w strefie
uskoku tektonicznego. Białka jest zasilana wzdłuż swojego biegu
źródłami korytowymi (wyraźne pulsowanie wody w dnie rzeki). Źródło
Spod Skały jest obecnie najwyżej położonym, wyraźnym wypływem
w dolinie Białki. Jest ono usytuowane pod prawym zboczem doliny na
wysokości około 315 m n.p.m. Jego średnia wydajność
wynosi około 25 l/s. Bardzo rzadko, w czasie długotrwałej
suszy, notowane są zaniki wypływu. Woda wypływa tu pod ciśnieniem
z trzech wyraźnych szczelin skalnych i odpływa przez polną drogę
kamienistym potokiem. Przy wyższych stanach wód widoczne jest wyraźne
pulsowanie wody wypływającej z głównej szczeliny.
Mimo okresowego wysychania wypływu na powierzchnię, źródło w
Zdowie jest siedliskiem bardzo licznej fauny bezkręgowców.
Występuje tu duża populacja wypławka kątogłowego oraz kiełża
zdrojowego.
Źródło usytuowane pod wysoką, samotną skałą na południowym
krańcu Mirowsko-Olsztyńskiego Regionu Skałkowego jest jednym z
najlepiej zachowanych i najpiękniejszych na całej Wyżynie Częstochowskiej.
Łączy ono w sobie uroki bezwodnej wierzchowiny jurajskiej ze
skalnymi ostańcami, porośniętymi ciepłolubnymi murawami i
wilgotnych, chłodnych dolin. Dzięki temu stanowi ważny element
najsłynniejszego na Wyżynie szlaku turystycznego - Orlich
Gniazd.
W oparciu o wydajne źródła w dolinie Białki Zdowskiej, od średniowiecza
funkcjonował system stawów hodowlanych, a później również młynów
i tartaków. Ich ślady, harmonijnie niegdyś wkomponowane w
krajobraz, są obecne do dziś.
Materiał strony opracowano 29 lipca 2005 roku.
Autor opracowania: dr Andrzej Tyc, Uniwersytet Śląski,
Katedra Geomorfologii, Zakład Geomorfologii Krasu, Pracownia Badań
i Dokumentacji Środowisk Krasowego. |