Przyroda Województwa Śląskiego
Województwo Człowiek i przyroda Badania i edukacja Ochrona przyrody Przyroda nieożywiona Przyroda ożywiona
Źródło Spod Skałki
 
Ochrona przyrody Obiekty ochrony przyrody Pomniki przyrody nieożywionej
Pomocne i polecane Mapa serwisu
Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Źródło Spod Skałki
fot. A. Tyc
Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Źródło Spod Skałki
fot. A. Tyc
Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Źródło Spod Skałki
fot. A. Tyc
Pomnik przyrody nieożywionej o nazwie źródło Spod Skałki jest położony w miejscowości Zdów (gmina Włodowice, powiat zawierciański), w północno-wschodniej części województwa śląskiego. Obiekt usytuowany jest na Wyżynie Częstochowskiej, w mezoregionie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, na terenie Parku Orlich Gniazd. Został powołany mocą rozporządzenia wojewody śląskiego z dnia 2 lipca 2004 roku (t.j. Dz. Urz. Woj. Śl. nr 58 z 2004 r., poz. 1857) w celu ochrony cennego przyrodniczo źródła wraz z niszą źródliskową oraz skałą wapienną, spod której następuje wypływ wody.

Źródło Spod Skały należy do całego systemu wypływów położonych pod zboczami doliny Białki Zdowskiej (po połączeniu z Krztynią uchodzi ona do Pilicy w dorzeczu Wisły). Jest to jeden z najciekawszych przykładów linii wydajnych źródeł w strefie uskoku tektonicznego. Białka jest zasilana wzdłuż swojego biegu źródłami korytowymi (wyraźne pulsowanie wody w dnie rzeki). Źródło Spod Skały jest obecnie najwyżej położonym, wyraźnym wypływem w dolinie Białki. Jest ono usytuowane pod prawym zboczem doliny na wysokości około 315 m n.p.m. Jego średnia wydajność wynosi około 25 l/s. Bardzo rzadko, w czasie długotrwałej suszy, notowane są zaniki wypływu. Woda wypływa tu pod ciśnieniem z trzech wyraźnych szczelin skalnych i odpływa przez polną drogę kamienistym potokiem. Przy wyższych stanach wód widoczne jest wyraźne pulsowanie wody wypływającej z głównej szczeliny.

Mimo okresowego wysychania wypływu na powierzchnię, źródło w Zdowie jest siedliskiem bardzo licznej fauny bezkręgowców. Występuje tu duża populacja wypławka kątogłowego oraz kiełża zdrojowego.

Źródło usytuowane pod wysoką, samotną skałą na południowym krańcu Mirowsko-Olsztyńskiego Regionu Skałkowego jest jednym z najlepiej zachowanych i najpiękniejszych na całej Wyżynie Częstochowskiej. Łączy ono w sobie uroki bezwodnej wierzchowiny jurajskiej ze skalnymi ostańcami, porośniętymi ciepłolubnymi murawami i wilgotnych, chłodnych dolin. Dzięki temu stanowi ważny element najsłynniejszego na Wyżynie szlaku turystycznego - Orlich Gniazd.

W oparciu o wydajne źródła w dolinie Białki Zdowskiej, od średniowiecza funkcjonował system stawów hodowlanych, a później również młynów i tartaków. Ich ślady, harmonijnie niegdyś wkomponowane w krajobraz, są obecne do dziś.

Materiał strony opracowano 29 lipca 2005 roku. Autor opracowania: dr Andrzej Tyc, Uniwersytet Śląski, Katedra Geomorfologii, Zakład Geomorfologii Krasu, Pracownia Badań i Dokumentacji Środowisk Krasowego.

Skała MiłościŹródła CenturiiŹródło Spod BrzozyŹródło Spod SkałkiŹródła w Zdowie Pile
Rezerwaty przyrodyParki krajobrazoweObszary chronionego krajobrazuObszary Natura 2000Pomniki przyrody ożywionejPomniki przyrody nieożywionejStanowiska dokumentacyjneUżytki ekologiczneZespoły przyrodniczo-krajobrazowe
Natura 2000Obiekty ochrony przyrodyOchrona siedlisk przyrodniczychOchrona gatunkowa Ostoje przyrody ożywionejInstytucje i organizacje ochrony przyrodyCzynna ochrona przyrody
Województwo | Człowiek i przyroda | Badania i edukacjaOchrona przyrody | Przyroda nieożywiona | Przyroda ożywiona | Pomocne i polecane | Mapa serwisu
e-mail
Serwis współfinansowany przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach
Copyright © 2002-2006 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska   Projekt i wykonanie: ZiP Soft