Przyroda Województwa Śląskiego
Województwo Człowiek i przyroda Badania i edukacja Ochrona przyrody Przyroda nieożywiona Przyroda ożywiona
Źródła Centurii
 
Ochrona przyrody Obiekty ochrony przyrody Pomniki przyrody nieożywionej
Pomocne i polecane Mapa serwisu
Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Źródła Centurii
fot. A. Tyc
Pomnik przyrody nieożywionej obejmujący zespół źródeł rzeki Centurii jest zlokalizowany w miejscowości Centuria (gmina Ogrodzieniec, powiat zawierciański), we wschodniej części województwa śląskiego. Nisza źródliskowa objęta ochroną położona jest w południowej części Wyżyny Częstochowskiej, w mezoregionie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, w jej krawędziowej, zachodniej części. Jest ona usytuowana na terenie Parku Orlich Gniazd. Pomnik przyrody został powołany mocą rozporządzenia wojewody śląskiego z dnia 3 czerwca 2004 roku (t.j. Dz. Urz. Woj. Śl. nr 50 z 2004 r., poz. 1580) w celu ochrony cennego przyrodniczo zespołu źródeł rzeki Centurii. Powierzchnia objęta ochroną wynosi 1,23 ha.

Wypływ położony jest na wysokości około 345 m n.p.m., w strefie progu górnojurajskiego (kuesty), w dnie głębokiej na około 20 m dolinie, wciętej w płaską wierzchowinę porośniętą borem sosnowym. Woda źródlana w ilości 20-70 l/s wypływa z grubej warstwy piasków. Piaszczyste tereny, z których wypływa Centuria oraz wykształcony jej górny odcinek są efektem zasypania obniżeń u podnóża wapiennej kuesty w plejstocenie. Cała nisza źródliskowa jest płaska, otoczona wysokimi, stromymi, piaszczystymi zboczami. Woda ze źródeł odpływa meandrującą strugą przez podmokłe dno doliny w kierunku południowym. Centuria jest prawobrzeżnym dopływem Białej Przemszy (dorzecze Wisły).

Źródła Centurii stanowią unikatowy zespół zachowanych w stanie naturalnym wypływów wód podziemnych. Walorem tego obiektu są m.in. właściwości wód zasilających wypływy. Wody podziemne krążące w wapieniach górnej jury, posiadające typowe cechy wód obszarów wapiennych, w strefie kuesty zasilają poziom wodonośny piasków plejstoceńskich, gdzie ulegają dodatkowej filtracji i wypływają w źródłach Centurii.

Głęboko wcięta, podmokła dolina z zespołem źródeł Centurii stanowi doskonałe siedlisko dla zróżnicowanej roślinności wodno-błotnej.

Materiał strony opracowano 29 lipca 2005 roku. Autor opracowania: dr Andrzej Tyc, Uniwersytet Śląski, Katedra Geomorfologii, Zakład Geomorfologii Krasu, Pracownia Badań i Dokumentacji Środowisk Krasowego.

Skała MiłościŹródła CenturiiŹródło Spod BrzozyŹródło Spod SkałkiŹródła w Zdowie Pile
Rezerwaty przyrodyParki krajobrazoweObszary chronionego krajobrazuObszary Natura 2000Pomniki przyrody ożywionejPomniki przyrody nieożywionejStanowiska dokumentacyjneUżytki ekologiczneZespoły przyrodniczo-krajobrazowe
Natura 2000Obiekty ochrony przyrodyOchrona siedlisk przyrodniczychOchrona gatunkowa Ostoje przyrody ożywionejInstytucje i organizacje ochrony przyrodyCzynna ochrona przyrody
Województwo | Człowiek i przyroda | Badania i edukacjaOchrona przyrody | Przyroda nieożywiona | Przyroda ożywiona | Pomocne i polecane | Mapa serwisu
e-mail
Serwis współfinansowany przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach
Copyright © 2002-2006 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska   Projekt i wykonanie: ZiP Soft