 |
Źródła
Centurii
fot. A. Tyc |
|
|
|
Pomnik
przyrody nieożywionej obejmujący zespół źródeł rzeki
Centurii jest zlokalizowany w miejscowości Centuria (gmina
Ogrodzieniec, powiat zawierciański), we wschodniej części województwa
śląskiego. Nisza źródliskowa objęta ochroną położona jest w
południowej części Wyżyny Częstochowskiej,
w mezoregionie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, w jej krawędziowej,
zachodniej części. Jest ona usytuowana na terenie Parku
Orlich Gniazd. Pomnik przyrody został powołany mocą rozporządzenia
wojewody śląskiego z dnia 3 czerwca 2004 roku (t.j. Dz. Urz.
Woj. Śl. nr 50 z 2004 r., poz. 1580) w celu ochrony
cennego przyrodniczo zespołu źródeł rzeki Centurii. Powierzchnia
objęta ochroną wynosi 1,23 ha.
Wypływ położony jest na wysokości około 345 m n.p.m., w
strefie progu górnojurajskiego (kuesty), w dnie głębokiej na około
20 m dolinie, wciętej w płaską wierzchowinę porośniętą
borem sosnowym. Woda źródlana w ilości 20-70 l/s wypływa z
grubej warstwy piasków. Piaszczyste tereny, z których wypływa
Centuria oraz wykształcony jej górny odcinek są efektem zasypania
obniżeń u podnóża wapiennej kuesty w plejstocenie. Cała nisza
źródliskowa jest płaska, otoczona wysokimi, stromymi,
piaszczystymi zboczami. Woda ze źródeł odpływa meandrującą
strugą przez podmokłe dno doliny w kierunku południowym. Centuria
jest prawobrzeżnym dopływem Białej Przemszy (dorzecze Wisły).
Źródła Centurii stanowią unikatowy zespół zachowanych w
stanie naturalnym wypływów wód podziemnych. Walorem tego obiektu
są m.in. właściwości wód zasilających wypływy. Wody podziemne
krążące w wapieniach górnej jury, posiadające typowe cechy wód
obszarów wapiennych, w strefie kuesty zasilają poziom wodonośny
piasków plejstoceńskich, gdzie ulegają dodatkowej filtracji i wypływają
w źródłach Centurii.
Głęboko wcięta, podmokła dolina z zespołem źródeł
Centurii stanowi doskonałe siedlisko dla zróżnicowanej roślinności
wodno-błotnej.
Materiał strony opracowano 29 lipca 2005 roku.
Autor opracowania: dr Andrzej Tyc, Uniwersytet Śląski,
Katedra Geomorfologii, Zakład Geomorfologii Krasu, Pracownia Badań
i Dokumentacji Środowisk Krasowego. |