Ukazanie się w Polsce czerwonych list zagrożonych gatunków roślin i zwierząt, poprzedzone było analizą zagrożenia poszczególnych grup systematycznych tych organizmów żywych. Pierwszy, choć nie w pełni odzwierciedlający rzeczywisty status zagrożenia flory, wykaz rzadkich i zagrożonych roślin naczyniowych Polski ukazał się w roku 1976, w ramach europejskiej listy opracowanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (Lucas G. L., Walters S. M. 1976. Liste of rare, threatened and endemic plants for the countries of Europe. Kiew, ss. 166). W roku 1980 ukazał się raport o stanie fauny kręgowców i wybranych bezkręgowców, który zawiera listę 624 taksonów kręgowców oraz wybranych 76 gatunków bezkręgowców (Głowaciński Z. i in. 1980. Stan fauny kręgowców i wybranych bezkręgowców Polski - wykaz gatunków, ich występowanie, zagrożenie i status ochronny. Studia Naturae, ser. A, nr 21). Ocena zagrożenia fauny motyli w Polsce została dokonana w roku 1982 (Dąbrowski J. S., Krzywicki M. 1982. Ginące i zagrożone gatunki motyli (Lepidoptera) w faunie Polski. Część I. Nadrodziny Papilionoidea, Hesperioidea, Zygaenoidea. PWN, Warszawa - Kraków).

Pierwszą polską czerwoną listą, określającą zagrożenie gatunków zgodnie z kryteriami IUCN, jest Wykaz gatunków rzadkich i zagrożonych flory polskiej (Jasiewicz A. 1981. Fragmenta Floristica et Geobotanica 27,3: 401-414). Lista ta zawiera 457 taksonów, w tym 8 wymarłych (kategoria Ex). W roku 1986 została opublikowana Lista roślin wymierających i zagrożonych w Polsce (Zarzycki K., Wojewoda W. Red. 1986. PWN, Warszawa). Zawiera ona wykaz 2 044 gatunków roślin, w tym: 800 gatunków grzybów wielkoowocnikowych, 480 gatunków porostów, 339 gatunków roślin naczyniowych, 254 gatunki glonów, 121 gatunków mchów i 50 gatunków wątrobowców. Za wymarłe uznano 124 taksony. W drugim wydaniu tej listy (Zarzycki K., Wojewoda W., Heinrich Z. 1992. Lista roślin zagrożonych w Polsce. Instytut Botaniki PAN, Kraków) znalazły się już 2 563 gatunki roślin, w tym: 1 013 gatunków grzybów wielkoowocnikowych, 602 gatunki porostów, 418 gatunków roślin naczyniowych, 256 gatunków glonów, 136 gatunków mchów i 50 gatunków wątrobowców. Liczba gatunków wymarłych zwiększyła się do 228.

W roku 2003 ukazała się Czerwona lista porostów wymarłych i zagrożonych w Polsce (Cieśliński S., Czyżewska K., Fabiszewski J. 2003. Monographiae Botanicae, v. 91:13-49), która zawiera 886 gatunków, w tym 141 gatunków wymarłych.

W roku 2004 ukazała się nowa czerwona lista mchów Polski (Żarnowiec J., Stebel A., Ochyra R. 2004. Threatened moss species in the Polish Carpathians in the light of a new red-list of mosses in Poland, s.: 9-28. W: Stebel A., Ochyra R. Eds. Bryological studies in the Western Carpathians. Sorus, Poznań). Zamieszczono w niej 231 gatunków mchów, w tym 7 uznano za wymarłe.

Pierwsza polska czerwona lista zwierząt, obejmująca tylko kręgowce, ukazała się w roku 1988 (Głowaciński Z. 1988. Lista zwierząt rzadkich i ginących w Polsce. Kręgowce. Przyroda Polska, nr 8). W roku 1992 ukazuje się Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (Głowaciński Z. Red. 1992. Zakład Ochrony Przyrody i Zasobów Naturalnych PAN, Kraków). Na liście tej figuruje 1 299 gatunków, w tym 49 uznanych za wymarłe. Kręgowce są reprezentowane przez 117 gatunków, w tym 12 wymarłych, a bezkręgowce - przez 1 182 gatunki, w tym 37 wymarłych. Najliczniejszą grupą bezkręgowców są owady, spośród których na liście zamieszczono 991 gatunków. W Polskim studium różnorodności biologicznej (Andrzejewski R., Weigle A. 1993, Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska, Warszawa) została zamieszczona lista gatunków zwierząt wymarłych i zagrożonych w Polsce, opracowana na podstawie Czerwonej listy zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (1992) oraz ankiet. W roku 1999 ukazała się propozycja listy ważek zagrożonych w Polsce (Łabędzki A., Buczyński P., Tończyk G. 1999. Zagrożenia i ochrona ważek (Odonata) w Polsce, s.: 21-23. W: Konferencja Naukowa Ochrona owadów w Polsce u progu integracji z Unią Europejską, Kraków, 23-24. IX. 1999. Red. Buchholz L., Nowacki J., Kraków) oraz Czerwona lista słodkowodnych minogów i ryb Polski (Witkowski A., Błachuta J. Kotusz J., Heese T. 1999. Czerwona lista ichtiofauny Polski. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 55, 4: 5-19.).

Najnowszym podsumowaniem wiedzy o zagrożeniu zwierząt w Polsce jest Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce, która ukazała się w roku 2002 (Głowaciński Z. Red. 2002. Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków). Lista ta wykazuje już 2 769 gatunków, w tym 213 wymarłych lub prawdopodobnie wymarłych. Zdecydowanie najliczniej reprezentowane są owady (2 174 gatunki, w tym 196 wymarłych lub prawdopodobnie wymarłych).

Problem zagrożenia zbiorowisk roślinnych w Polsce został dostrzeżony już w roku 1910 przez wybitnego botanika i prekursora ochrony przyrody w Polsce, Mariana Raciborskiego, który na łamach lwowskiego Kosmosu (nr 35, str. 352-366) zamieścił artykuł Ochrony godne drzewa i zbiorowiska roślin. Apel w sprawie ochrony zbiorowisk roślinnych sformułował następnie S. Dziubałtowski (Dziubałtowski S. 1922. O zbiorowiskach roślinnych godnych ochrony w Sandomierskiem i Opatowskiem. Kosmos 47, 1-3: 30-38). Pierwszą listę zbiorowisk proponowanych do ochrony ścisłej i częściowej opublikował D. Fijałkowski w roku 1982 (Fijałkowski D. 1982. O konieczności wprowadzenia ochrony rzadkich zespołów roślinnych. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 38, 1-2: 13-17.). Kolejną analizę zagrożenia roślinności, obejmującą 280 zbiorowisk Polski niżowej, wykonała H. Piotrowska. Z analizy tej wynika, że 66% zbiorowisk było wówczas zagrożonych (Piotrowska H. 1986. Gefährdungssituation der Pflanzengesellschaften der planaren und kollinen Stufe Polens (Erste Fassung). Schriftenreihe f. Vegetationskunde, Bonn-Bad Godesberg, 18: 19-27.). Wykaz ginących i zagrożonych ekosystemów Polski oraz rozwijających się w ich obrębie grup zbiorowisk roślinnych przedstawił również K. Zarzycki w roku 1986, w Czerwonej liście roślin naczyniowych (Zarzycki K. 1986). Autor ten uznał za ginące i zagrożone 11 ekosystemów, w których rozwija się roślinność należąca do 4 związków, 12 rzędów i 3 klas syntaksonomicznych.

Oprócz list krajowych, opracowane zostały również regionalne listy zagrożonych gatunków różnych grup systematycznych oraz zbiorowisk roślinnych. Tworzone są również listy lokalne, np. dla parków narodowych i rezerwatów przyrody.

Opublikowane czerwone listy ujawniają stan zagrożenia gatunków poszczególnych grup systematycznych oraz zbiorowisk roślinnych. Informacja ta pozwala określić wrażliwość i odporność organizmów żywych na działalność człowieka oraz poznać kierunki, tempo oraz przyczyny zaniku poszczególnych taksonów i syntaksonów. Jest ona także niezbędna do opracowania programów ochronnych, przeciwdziałających ubożeniu biosfery i przywracających dzikiej przyrodzie gatunki i zbiorowiska roślinne, które ustąpiły z danego obszaru wskutek presji człowieka.

Materiał strony opracowano 27 lipca 2005 roku. Autor opracowania: J. B. Parusel.