| Beskid Śląski charakteryzuje się
urozmaiconą budową geologiczną. Zasadniczy zrąb górotworu tworzą:
warstwy cieszyńskie zbudowane z łupków i wapieni, warstwy
godulskie zbudowane z drobnoziarnistych piakowców godulskich oraz
warstwy istebniańskie zbudowane z gruboziarnistych piaskowców i
zlepieńców. Wychodnie tych warstw kształtują miejscami
malownicze ostańce skalne w formie ambon, grzybów lub grzęd.
Najbardziej znane to Malinowska Skała oraz Skały
Grzybowe w Paśmie Stożka - chronione jako pomniki
przyrody nieożywionej. Dużą atrakcją są występujące tu
jaskinie fliszowe o charakterze szczelinowym, powstałe w rezultacie
powierzchniowych ruchów mas skalnych. Część z nich objęto
ochroną pomnikową. Do najciekawszych tego typu obiektów należą:
jaskinia w Trzech Kopcach (najdłuższa nie krasowa jaskinia w
Polsce), Jaskinia Malinowska, Jaskinia Lodowa, Jaskinia Mokra. Dla
ochrony zgrupowania wychodni skalnych i jaskiń, na stokach Muronki
w gminie Lipowa został utworzony rezerwat przyrody nieożywionej Kuźnie.
Lasy Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego są w stopniu znaczącym
przekształcone wskutek działalności człowieka. Eksploatacja
lasów, a następnie preferowanie w gospodarce leśnej świerka,
doprowadziło do prawie zupełnego zaniku grądów występujących
pierwotnie w piętrze pogórza, zmniejszenia powierzchni zajmowanych
przez dolnoreglowe lasy bukowe oraz wzrostu areału borów jodłowo-świerkowych
oraz świerczyn.
W piętrze pogórza, zbiorowiska leśne spotyka się obecnie wyłącznie
w dolinach potoków. Występują tu: podgórski łęg jesionowy,
nadrzeczna olszynka górska oraz dolnoreglowy świerkowy bór na
torfie.
Na siedliskach regla dolnego panują obecnie świerczyny
wtórnego pochodzenia. Miejscami spotka się jednak typowe dla tego
piętra lasy bukowe. Buczyny Beskidu Śląskiego reprezentowane są
przez dwa zespoły: kwaśną buczynę górską oraz żyzną buczynę
karpacką. Kwaśne buczyny zajmują zwykle przygrzbietowe partie
stoków, miejscami tworząc rozległe, kilkuhektarowe powierzchnie.
Żyzne buczyny występują głównie na stokach o ekspozycji północnej,
północno-wschodniej i wschodniej. Największe i najlepiej
zachowane powierzchnie tego zespołu występują na Buczniku,
Czantorii, Szyndzielni i Błatnej. Osobliwością żyznej buczyny
karpackiej Beskidu Śląskiego jest występowanie w runie sudeckiego
gatunku - żywca dziewięciolistnego.
Strome skaliste stoki porastają jaworzyny. Dość częstym
zbiorowiskiem, zwłaszcza w północnej części Beskidu, jest
jaworzyna górska z miesiącznicą trwałą, natomiast rzadziej
spotyka się fragmentarycznie wykształcone płaty jaworzyny
karpackiej.
Wyższe partie regla dolnego porasta dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy.
Areał tego zespołu został znacznie powiększony, w stosunku do
stanu pierwotnego, wskutek gospodarki leśnej, preferującej
nasadzenia świerka.
Najwyższe partie gór (powyżej 1 000 m n.p.m.)
zajmują świerczyny górnoreglowe. Najlepiej wykształcone płaty
świerczyn górnoreglowych spotyka się na Baraniej Górze.
Dużą różnorodnością odznacza się roślinność nieleśna
Beskidu Śląskiego, wśród której szczególnie duży udział mają
zbiorowiska łąkowe i pastwiskowe. Na siedliskach umiarkowanie
wilgotnych i suchych rozwijają się: łąki konietlicowe, łąki
rajgrasowe oraz - typowy dla łąk górskich - zespół mietlicy
pospolitej i mieczyka dachówkowatego z udziałem wielu rzadkich i
chronionych gatunków storczyków. Na siedliskach wilgotnych spotyka
się: zespół rdestu wężownika i ostrożenia warzywnego, zespół
ostrożenia łąkowego, zbiorowisko śmiałka darniowego oraz situ
rozpierzchłego.
W miejscach wilgotnych wzdłuż potoków rozwijają się łopuszyny
tworzone przez lepiężniki oraz ziołorośla z udziałem okazałych
bylin - omiega górskiego, modrzyka górskiego, miłosnej górskiej,
tojada mocnego. Niewielkie powierzchnie na terenach podmokłych i źródliskowych
zajmują młaki - kozłkowo-turzycowa i turzycowo-mietlicowa.
Fauna kręgowców reprezentowana jest przez blisko
40 gatunków ssaków, kilkanaście gatunków ryb i minogów,
16 gatunków płazów, 6 gatunków gadów oraz liczne
gatunki ptaków. Na obszarze Beskidu Śląskiego spotyka się wiele
rzadkich gatunków zwierząt, m.in. ptaków (np. drozda obrożnego i
siwerniaka - gatunki górskie oraz kuraki leśne - głuszca i jarząbka),
drapieżne ssaki (wilka, rysia i okresowo niedźwiedzia), nietoperze
(podkowca małego, nocka orzęsionego, nocka wąsatka), czy też
rzadkie gatunki ryb - głowacza pręgopłetwego i głowacza białopłetwego.
Świat bezkręgowców Beskidu Śląskiego nie był do tej pory
kompleksowo badany. Dotychczasowe obserwacje pozwoliły stwierdzić
występowanie tu, zagrożonych w skali Europy, gatunków owadów:
chrząszcza - pachnicy dębowej oraz motyla - czerwończyka
nieparka.
Najcenniejsze fragmenty przyrody Beskidu Śląskiego objęte są
ochroną w formie rezerwatów
przyrody: Barania Góra, Czantoria, Dolina Łańskiego
Potoku, Jaworzyna, Kuźnie, Stok Szyndzielni,
Wisła.
Materiał strony opracowano 15 marca 2004 roku.
Autor opracowania: R. Bula. |