W granicach ostoi istnieje kilka leśnych rezerwatów przyrody: Butorza, Dziobaki, Gawroniec, Muńcoł, Oszast, Pięć Kopców, Pilsko, Pod Rysianką, Romanka, Śrubita. Powołano tu ponadto trzy pomniki przyrody nieożywionej: jaskinia w Sopotni Wielkiej (Jaskinia Wickowa), jaskinia Przed Rozdrożem, wodospad na potoku Sopotnia Wielka.

Ostoja obejmuje fragment Beskidu Żywieckiego, zbudowany z fliszowych utworów serii magurskiej. Charakteryzuje go występowanie różnorodnych form geomorfologicznych, takich jak: grzbiety, garby, żebra, mury skalne, gołoborza, osuwiska skalne i in. Dominującymi skałami są tutaj - odporne na wietrzenie - piaskowce magurskie, które wraz z łupkami ilastymi tworzą flisz karpacki. W północnej części obszaru przeważają utwory płaszczowiny śląskiej (m.in. warstwy cieszyńskie) i podśląskiej (okno tektoniczne Kotliny Żywieckiej). Najciekawsze zespoły form skalnych znajdują się: w szczytowych partiach Pilska, w dolinie Cebulowego Potoku oraz w obrębie grzbietowej części pasma Lipowskiej-Romanki i pasma Boraczej-Prusowa. Na Pilsku prawdopodobnie istniał mały lodowiec. Największa jaskinia na tym obszarze to jaskinia w Sopotni Wielkiej, osiągająca długość 101 metrów. Najwyższy wodospad, o wysokości 10 m, powstał na potoku Sopotnia Wielka; malownicze są również wodospady na potoku Szczyrbok w Korbielowie Kamiennej oraz na potoku Bystra w Złatnej.

Sieć rzeczna jest dobrze rozwinięta. Rzeki mają charakter typowo górski, z gwałtownymi spadkami i wodospadami. Znajdują się tu źródła Soły, a część potoków należy do dorzecza Koszarawy. Soła i Koszarawa to główne rzeki na tym obszarze. Granicą państwa biegnie odcinek europejskiego działu wodnego. W ostoi biją źródła wód mineralnych - siarkowodorowych i siarczkowych w Złatnej oraz solankowych w Soli. Osobliwością hydrograficzną są również, nielicznie tu występujące, drobne jeziorka osuwiskowe, które można obserwować wśród torfowisk i świerczyn górnoreglowych pomiędzy Lipowską a Rysianką.

Ostoja siedliskowa Beskid Żywiecki

Szatę roślinną tworzą naturalne i półnaturalne górskie zbiorowiska roślinne, w tym dobrze wykształcone zespoły lasów iglastych i liściastych. Na spłaszczeniach stokowych, wierzchowinach grzbietowych i zagłębieniach osuwiskowych, występują cenne torfowiska. Roślinność ostoi jest bardzo bogata. Stwierdzono tu ponad 50 zbiorowisk roślinnych. Przeważają zbiorowiska leśne, które pokrywają około 80% powierzchni ostoi. Fragmenty naturalnych lasów zachowały się na Pilsku, Romance, Oszaście i w grupie Wielkiej Raczy. Stwierdzono tu 22 siedliska z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, w tym 6 priorytetowych. W piętrze subalpejskim występują: zarośla z jarzębiną w odmianie nagiej, borówczyska bażynowe i zarośla kosodrzewiny - wymienione w załączniku I Dyrektywy - które w omawianej ostoi mają jedyne stanowiska w województwie śląskim. Spośród siedlisk leśnych z załącznika I Dyrektywy, w ostoi stwierdzono: podgórski łęg jesionowy, olszynkę karpacką, grąd, kwaśną buczynę górską, żyzną buczynę górską, jaworzynę ziołoroślową, jaworzynę z miesiącznicą trwałą, jaworzynę karpacką oraz dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy i bór górnoreglowy. Roślinność nieleśną z załącznika I Dyrektywy reprezentują: murawa bliźniczkowa, zbiorowiska ziołoroślowe, niżowe i górskie łąki kośne, roślinność zielna i drzewiasta wzdłuż potoków, moczary alkaliczne, torfowiska przejściowe oraz bardzo rzadkie torfowiska wysokie - stwierdzone na spłaszczeniach stokowych, wierzchowinach grzbietowych i w zagłębieniach osuwiskowych na halach: Cebulowej, Kornienieckiej i Miziowej oraz w Kotlinie Żywieckiej (Stawek na Kosarach pod Hyćkowcem). Niezwykle rzadkie są również murawy kserotermiczne, których największe płaty rozwijają się na stokach Grojca. Badania florystyczne wykazały obecność około 1 000 gatunków roślin naczyniowych, w tym ponad 150 typowo górskich. Z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej stwierdzono tu trzy gatunki, a do rzadkich należą m.in.: czosnek syberyjski, niebielistka trwała alpejska, tojad lisi.

Ostoja jest matecznikiem: niedźwiedzia (do 5 osobników), wilka (ponad 10 osobników) i rysia (3-4 terytoria). Występuje tu ponadto 10 innych gatunków kręgowców z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej. Bezkręgowce z tego załącznika są reprezentowane przez dwa gatunki (w tym jeden proponowany przez Polskę). Stwierdzono tu także 11 gatunków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej, do których należą: dzięcioł białogrzbiety, dzięcioł czarny, dzięcioł średni, dzięcioł trójpalczasty, dzięcioł zielonosiwy, gąsiorek, głuszec, jarząbek, puchacz, sóweczka, zimorodek.

Typy siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej

Gatunki roślin i zwierząt z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej

Mapę opracowaną przez Centrum Informacji o Środowisku UNEP / GRID - Warszawa wykorzystano za zgodą Ministerstwa Środowiska. Materiał strony opracowano 26 stycznia 2004 roku. Autor opracowania: A. Wower, R. Bula.