Przyroda, tradycja i ludzie - ekorozwój w
Beskidach
Przyroda, tradycja i ludzie to trzy elementy świadczące o
swoistym charakterze regionu. Przyroda - czyli lokalne ukształtowanie
terenu, rzeki, rodzaj klimatu oraz żyjące w danym miejscu rośliny
i zwierzęta - jest bazą dla życia i rozwoju ludzi, miejscowych, zżytych
z otaczającym ich krajobrazem, mających swoją własną,
niepowtarzalną historię, obyczaje i rzemiosła, potrawy, nierzadko
odrębny język - gwarę, składniki tworzące wspólną tradycję.
Ludzie rozwijają swoją działalność w danym regionie na dwa
sposoby: poprzez bezwzględną eksploatację zasobów, niszczącą
zazwyczaj przyrodę i doprowadzającą w konsekwencji do zaniku
lokalnych tradycji, do unifikacji i zatracenia własnego charakteru;
albo poprzez, nierzadko nieuświadamiany, rozwój zrównoważony,
tzw. ekorozwój.
Nasze góry ...
Beskid Żywiecki i Śląski wraz z Beskidem Małym, to
najdalej na zachód wysunięta część polskich Karpat. Istniejące
tu unikalne wartości przyrodnicze były pretekstem do utworzenia w
tym miejscu Babiogórskiego Parku Narodowego (województwo małopolskie),
a także Zespołu Beskidzkich Parków Krajobrazowych oraz licznych
rezerwatów. Wędrując po szlakach Beskidów spotkać można m.in.
takie florystyczne rzadkości, jak: urdzik karpacki, czosnek
syberyjski, niebielistka trwała i liczne storczyki. Żyją tu
wszystkie duże drapieżniki występujące w naszym kraju: niedźwiedź,
ryś i wilk, a także niespotykane w wielu regionach kraju gatunki
ptaków - głuszec, siwerniak, dzięcioł trójpalczasty i inne.
Wiele tu skałek i jaskiń, w tym najdłuższy tego typu obiekt w
polskich Karpatach Fliszowych - jaskinia w Trzech Kopcach, mająca
prawie kilometr długości. Interesujące są tutejsze pamiątki
historyczne i lokalne tradycje. Od starożytności przebiegały tędy
szlaki handlowe i trasy migracji ludów. W średniowieczu napłynęła
w te rejony ludność włoska, silnie związana z pasterstwem.
Rozwinęły się więc bogate tradycje życia pasterskiego i szałaśnictwa.
Do dziś przetrwał tutejszy góralski folklor, kultywowany przez
miejscowe zespoły.
Zagrożenia
Tereny te od pewnego czasu dynamicznie się rozwijają pod
względem turystycznym i rekreacyjnym. Niestety, najczęściej jest
to tzw. turystyka masowa, stwarzająca poważne zagrożenie dla
wartości przyrodniczych i krajobrazowych, poprzez rozwój ośrodków
narciarskich, budowę tras zjazdowych i wyciągów, imprezy masowe
itd.
Innym zagrożeniem jest postępująca urbanizacja, jak również
wykupywanie terenu pod budowę licznych daczy, w większości szpecących
krajobraz trywialną architekturą. Podobną niedbałość o
zharmonizowanie nowo powstających budynków z krajobrazem
przejawiają coraz częściej tutejsi mieszkańcy. Stare drewniane
chałupy są wyburzane lub sprzedawane na dacze, a nowi właściciele
zmieniają ich tradycyjny wygląd. Lokalne społeczności często
nie doceniają wagi otaczających ich wartości przyrodniczych.
Notuje się np. przypadki pozyskiwania drewna z rezerwatów, plagą
jest kłusownictwo, którego ofiarami padają również gatunki
rzadkie i chronione. W zapomnienie idą lokalne tradycje i zwyczaje.
Zarówno regionalne budownictwo, jak i obrzędy wypierane są przez
coraz to bardziej zunifikowane i szablonowe formy.
Pomysł na zrównoważony rozwój
Istnieją jednak możliwość bardziej zrównoważonego
rozwoju tych terenów, w harmonii z przyrodą i przy zachowaniu
miejscowych tradycji. Dobrym pomysłem wydaje się w tym przypadku
rozwój turystyki przyrodniczej (popularnej szczególnie wśród społeczeństw
z krajów zachodnich, lecz zyskującej liczne rzesze sympatyków także
i u nas), połączonej z promocją lokalnej kultury i historii.
Trudno, bez ekonomicznego uzasadnienia, przekonać lokalną
ludność do zerwania z kłusownictwem, wycinaniem drzew, truciem
wilków, czy też do pozostawiania starych, drewnianych chałup, jeśli
jest to, w ich przekonaniu, jedyny sposób na rozwój regionu.
Trzeba pokazać lokalnym społecznościom, że turystyka oparta na
wartościach przyrodniczych i kulturowych obszarów, na których
mieszkają, może stać się motorem lokalnego zrównoważonego
rozwoju. Charakterystyczny wizerunek regionu, jako miejsca, gdzie
spotkać się można z dziką przyrodą i lokalnymi tradycjami,
podpatrywać zwierzęta w środowisku naturalnym, tropić i
odnajdywać inne ślady ich bytowania w lesie, czy też skosztować
miejscowych potraw, może zwabiać rzesze turystów, w tym turystów
zagranicznych (...). Z ich goszczenia, oprowadzania, czy żywienia,
społeczności lokalne mogą czerpać określony dochód. Z drugiej
strony, turyści ci nie będą tylko pozostawiać tu pieniędzy, ale
pokażą mieszkańcom jak ogromnym skarbem jest otaczająca ich
dzika przyroda, harmonijny krajobraz i kultywowanie tradycji, że
wartości te nie są jedynie zbędnym balastem, ale podstawą tegoż
rozwoju.
Ze strony można pobrać artykuł Andrzeja Janusza Korbela Góra
niezgody ( PDF (268 KB)),
który ukazał się w 2002 roku, w 27 numerze kwartalnika Przyroda
Górnego Śląska, wydawanego przez Centrum Dziedzictwa Przyrody
Górnego Śląska z Katowic.
Ponadto, można pobrać poniższe artykuły z 30 numeru
kwartalnika Przyroda Górnego Śląska z 2002 roku,
wydawanego przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska:
- Zbigniew Perski Jak powstały Beskidy ( PDF (122 KB)),
- Grzegorz Klassek Jaskinie we fliszu ( PDF (142 KB)),
- Jerzy B. Parusel Roślinność zachodniego krańca Karpat
( PDF (467 KB)),
- Renata Bula Osobliwości florystyczne "śląskich"
Beskidów ( PDF (183 KB)),
- Alicja Miszta Bezkręgowce beskidzkich lasów, polan i
potoków ( PDF (237 KB)),
- Krzysztof Henel, Robert W. Mysłajek, Agnieszka Wower Kręgowce
"śląskich" Beskidów ( PDF (220 KB)),
- Roksana Krause, Zbigniew Wilczek Obszary chronione w południowej
części województwa śląskiego ( PDF (501 KB)),
- Grzegorz Cierlik, Wojciech Mróz, Joanna Perzanowska Natura
2000 - Europejska Sieć Ekologiczna. Propozycje z województwa
śląskiego (cz. 4) ( PDF (159 KB)),
- Andrzej Janusz Korbel Góry i turystyka ( PDF (460 KB)),
- Andrzej Baksik, Ewa Burchat-Błachuta, Bogumiła Kowalska,
Mariusz Raczek Zrównoważony rozwój południowej części
województwa śląskiego w perspektywie do 2015 roku -
zagadnienia wybrane ( PDF (87 KB)).
Do przeglądania i drukowania dokumentów w
formacie PDF
można użyć m.in. dostępnego bezpłatnie programu Adobe
Acrobat Reader.
Materiał strony opracowano 15 kwietnia
2004 roku. Autor opracowania: A. Wower.
|
)
